VIE
ENG
Viêm gan C là một trong những bệnh lý về gan phổ biến trên thế giới nhưng lại thường diễn tiến âm thầm trong nhiều năm mà không gây triệu chứng rõ ràng. Chính vì vậy, nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi gan đã bị tổn thương nghiêm trọng hoặc xuất hiện các biến chứng như xơ gan, suy gan hay ung thư gan.
Điều đáng mừng là với sự phát triển của y học hiện nay, viêm gan C hoàn toàn có thể chữa khỏi nếu được phát hiện và điều trị đúng cách. Do đó, hiểu đúng về căn bệnh này là bước đầu tiên giúp bảo vệ sức khỏe của bản thân và gia đình.
Viêm gan C là gì?
Viêm gan C là bệnh truyền nhiễm do virus viêm gan C (Hepatitis C Virus - HCV) gây ra. Sau khi xâm nhập vào cơ thể, virus chủ yếu tấn công tế bào gan, gây viêm và làm tổn thương nhu mô gan theo thời gian.
Virus có thể tấn công tế bào gan gây tổn thương nhu mô gan theo thời gian
Ở một số người, hệ miễn dịch có thể tự loại bỏ virus trong giai đoạn cấp. Tuy nhiên, khoảng 70% người nhiễm sẽ tiến triển thành viêm gan C mạn tính nếu không được điều trị. Tình trạng viêm kéo dài nhiều năm có thể dẫn đến xơ gan, suy gan và ung thư biểu mô tế bào gan.
Khác với viêm gan A hay nhiều trường hợp viêm gan B cấp tính, viêm gan C thường không gây triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu. Đây cũng là lý do bệnh được nhiều chuyên gia gọi là "kẻ giết người thầm lặng".
Viêm gan C có phổ biến không?
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hiện có khoảng 50 triệu người trên toàn cầu đang sống chung với viêm gan C mạn tính và mỗi năm ghi nhận thêm khoảng 1 triệu ca nhiễm mới. Riêng trong năm 2022, căn bệnh này đã gây ra khoảng 242.000 ca tử vong, chủ yếu do các biến chứng nghiêm trọng như xơ gan và ung thư gan.
Tại Việt Nam, Bộ Y tế và WHO ước tính có gần 1 triệu người mắc viêm gan C mạn tính. Tuy nhiên, do bệnh thường diễn tiến âm thầm, ít triệu chứng trong giai đoạn đầu nên nhiều trường hợp vẫn chưa được phát hiện và điều trị kịp thời. Thực trạng này cho thấy việc chủ động tầm soát viêm gan C có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, nhất là đối với những người thuộc nhóm nguy cơ cao, nhằm phát hiện bệnh sớm và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm.
Nguyên nhân gây viêm gan C
Nguyên nhân duy nhất gây bệnh là virus viêm gan C (HCV)
Sau khi xâm nhập vào máu, virus sẽ theo dòng tuần hoàn đến gan và sinh sôi trong tế bào gan. Phản ứng miễn dịch của cơ thể nhằm tiêu diệt virus đồng thời cũng gây tổn thương các tế bào gan khỏe mạnh. Quá trình viêm kéo dài trong nhiều năm khiến mô gan dần bị thay thế bằng mô xơ, làm suy giảm chức năng gan.
HCV có nhiều kiểu gen khác nhau. Trước đây, việc xác định kiểu gen rất quan trọng để lựa chọn phác đồ điều trị. Hiện nay, nhiều thuốc kháng virus tác động trực tiếp (DAA) có hiệu quả trên hầu hết các kiểu gen, giúp việc điều trị trở nên đơn giản và hiệu quả hơn.
Viêm gan C lây qua đường nào?
Virus viêm gan C chủ yếu lây truyền qua đường máu. Do đó việc hiểu đúng các con đường lây giúp phòng bệnh hiệu quả và tránh kỳ thị người mắc bệnh.
Lây qua đường máu
Lây qua đường máu là con đường lây truyền phổ biến nhất. Nguy cơ xảy ra khi:
- Dùng chung kim tiêm.
- Truyền máu hoặc chế phẩm máu chưa được sàng lọc (nguy cơ hiện nay đã giảm rất nhiều nhờ quy trình sàng lọc nghiêm ngặt).
- Xăm hình, xỏ khuyên, châm cứu bằng dụng cụ không được tiệt khuẩn.
- Dùng chung dao cạo râu, bấm móng tay hoặc bàn chải đánh răng có dính máu.
- Nhân viên y tế bị kim đâm phải khi chăm sóc người bệnh.
Lây từ mẹ sang con
Viêm gan C có thể lây truyền từ mẹ sang con với tỷ lệ khoảng 5-7%
Phụ nữ mang thai nhiễm virus viêm gan C vẫn có nguy cơ truyền virus sang con, chủ yếu trong giai đoạn chuyển dạ và sinh nở khi trẻ tiếp xúc với máu và dịch cơ thể của mẹ. Tuy nhiên, tỷ lệ lây truyền từ mẹ sang con nhìn chung khá thấp, dao động khoảng 5-7% ở những thai phụ chỉ nhiễm HCV. Nguy cơ này có thể tăng lên đáng kể nếu người mẹ đồng nhiễm HIV, có tải lượng virus HCV cao trong máu hoặc mắc một số tình trạng làm tăng khả năng tiếp xúc giữa máu của mẹ và thai nhi trong quá trình sinh.
Hiện nay, chưa có bằng chứng cho thấy sinh mổ chủ động giúp giảm nguy cơ lây truyền HCV so với sinh thường, và việc nuôi con bằng sữa mẹ vẫn được khuyến khích nếu núm vú không bị nứt hoặc chảy máu. Vì vậy, phụ nữ mang thai mắc viêm gan C cần được bác sĩ chuyên khoa theo dõi chặt chẽ trong suốt thai kỳ để có kế hoạch chăm sóc và theo dõi sức khỏe cho cả mẹ và bé sau sinh.
Lây qua quan hệ tình dục
Viêm gan C có thể lây qua quan hệ tình dục, nhưng nguy cơ nhìn chung thấp hơn so với viêm gan B hoặc HIV. Tuy nhiên nguy cơ sẽ tăng lên nếu:
- Quan hệ với nhiều bạn tình.
- Quan hệ không sử dụng biện pháp bảo vệ.
- Quan hệ gây chảy máu.
- Đồng nhiễm HIV hoặc các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác.
Viêm gan C không lây qua những đường nào?
Đây là điều rất nhiều người còn hiểu nhầm. Cần lưu ý rằng virus HCV không lây khi:
- Ăn uống chung
- Bắt tay
- Ôm
- Hắt hơi
- Ho
- Dùng chung bát đũa
- Làm việc cùng nhau
- Muỗi hoặc côn trùng đốt
Vì vậy, người mắc viêm gan C vẫn có thể học tập, làm việc và sinh hoạt bình thường cùng gia đình và cộng đồng nếu tuân thủ các biện pháp phòng tránh lây truyền qua đường máu.
Những ai có nguy cơ mắc viêm gan C?
Những đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh viêm gan C
Không phải ai cũng có nguy cơ mắc bệnh như nhau. Một số nhóm đối tượng nên chủ động tầm soát bao gồm:
- Người từng truyền máu trước khi có chương trình sàng lọc HCV.
- Người từng hoặc đang sử dụng ma túy bằng đường tiêm.
- Người chạy thận nhân tạo kéo dài.
- Người nhiễm HIV.
- Nhân viên y tế thường xuyên tiếp xúc với máu.
- Người từng xăm mình, xỏ khuyên tại cơ sở không đảm bảo vô khuẩn.
- Người sống chung với người mắc viêm gan C và có nguy cơ tiếp xúc với máu.
- Người có men gan tăng kéo dài nhưng chưa rõ nguyên nhân.
Nếu thuộc một trong các nhóm trên, bạn nên trao đổi với bác sĩ để được chỉ định xét nghiệm sàng lọc phù hợp.
Vì sao cần phát hiện viêm gan C càng sớm càng tốt?
Một trong những đặc điểm nguy hiểm nhất của viêm gan C là bệnh thường diễn tiến âm thầm trong thời gian dài. Sau khi nhiễm virus HCV, nhiều người gần như không có triệu chứng hoặc chỉ xuất hiện những biểu hiện rất mơ hồ như mệt mỏi, chán ăn hay khó chịu nhẹ nên dễ bị bỏ qua. Trên thực tế, virus có thể âm thầm tồn tại trong cơ thể 10-20 năm, thậm chí lâu hơn, trong khi vẫn liên tục gây viêm và phá hủy các tế bào gan.
Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, tình trạng viêm kéo dài sẽ khiến mô gan khỏe mạnh dần bị thay thế bởi mô xơ, làm suy giảm chức năng gan. Theo thời gian, người bệnh có thể tiến triển đến xơ gan, suy gan hoặc ung thư biểu mô tế bào gan - Những biến chứng nghiêm trọng có thể đe dọa tính mạng và làm giảm đáng kể chất lượng cuộc sống. Điều đáng nói là khi các triệu chứng rõ ràng như vàng da, cổ trướng, xuất huyết tiêu hóa hay sụt cân xuất hiện thì tổn thương gan thường đã ở giai đoạn muộn, việc điều trị sẽ trở nên phức tạp, tốn kém và hiệu quả cũng không còn tối ưu.
Tin vui là với sự phát triển của y học hiện đại, viêm gan C hiện được xem là một trong số ít bệnh do virus có thể chữa khỏi hoàn toàn. Các thuốc kháng virus tác động trực tiếp có thể loại bỏ virus ở hơn 95% người bệnh chỉ sau khoảng 8-12 tuần điều trị, nếu được chẩn đoán sớm và tuân thủ đúng phác đồ. Việc điều trị ngay từ giai đoạn đầu không chỉ giúp ngăn chặn virus tiếp tục gây tổn thương gan mà còn làm giảm đáng kể nguy cơ xơ gan, suy gan, ung thư gan và hạn chế khả năng lây truyền virus cho người khác. Chính vì vậy, chủ động tầm soát ở những người có yếu tố nguy cơ và thăm khám ngay khi có nghi ngờ là chìa khóa để bảo vệ lá gan cũng như sức khỏe lâu dài.
Khi nào nên đi khám và tầm soát viêm gan C?
Bạn nên chủ động đến cơ sở y tế nếu:
- Thuộc nhóm nguy cơ cao
- Có tiền sử tiếp xúc với máu nghi ngờ nhiễm HCV
- Men gan tăng kéo dài
- Có người thân mắc viêm gan virus
- Chuẩn bị mang thai hoặc khám sức khỏe tổng quát theo chỉ định của bác sĩ
Việc tầm soát thường bắt đầu bằng xét nghiệm Anti-HCV. Nếu kết quả dương tính, bác sĩ sẽ chỉ định thêm các xét nghiệm chuyên sâu như HCV RNA để xác định tình trạng nhiễm virus và xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp.
Viêm gan C có thể tiến triển âm thầm trong nhiều năm và gây tổn thương gan nghiêm trọng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Hiểu đúng về nguyên nhân, đường lây và các yếu tố nguy cơ sẽ giúp mỗi người chủ động phòng bệnh, đồng thời không kỳ thị người mắc viêm gan C. Nếu bạn thuộc nhóm nguy cơ hoặc có những yếu tố nghi ngờ phơi nhiễm, hãy chủ động thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết. Phát hiện sớm chính là chìa khóa giúp điều trị hiệu quả và bảo vệ lá gan lâu dài.
