VIE
ENG
Viêm đại tràng là một trong những bệnh lý tiêu hóa phổ biến, có thể gặp ở mọi lứa tuổi và ngày càng có xu hướng gia tăng do thói quen ăn uống thiếu lành mạnh, áp lực cuộc sống và tình trạng lạm dụng thuốc kháng sinh. Bệnh không chỉ gây ra các triệu chứng khó chịu như đau bụng, tiêu chảy, đầy hơi hay táo bón kéo dài mà còn ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống, sinh hoạt và khả năng làm việc của người bệnh. Nếu không được phát hiện và điều trị đúng cách, viêm đại tràng có thể tiến triển mạn tính, tái phát nhiều lần và làm tăng nguy cơ xuất hiện các biến chứng nguy hiểm.
Tuy nhiên, các dấu hiệu của viêm đại tràng thường khá giống với nhiều bệnh lý đường tiêu hóa khác như hội chứng ruột kích thích, polyp đại trực tràng hay thậm chí ung thư đại trực tràng. Vì vậy, việc nhận biết sớm triệu chứng, hiểu rõ nguyên nhân gây bệnh và chủ động thăm khám khi có dấu hiệu bất thường đóng vai trò quan trọng trong quá trình điều trị và phòng ngừa biến chứng.
Trong bài viết dưới đây, hãy cùng Phòng khám Đa khoa VIETMEDI tìm hiểu viêm đại tràng là gì, nguyên nhân, triệu chứng, các biến chứng có thể gặp, phương pháp chẩn đoán, điều trị cũng như cách phòng ngừa hiệu quả, từ đó giúp bạn chủ động bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa của bản thân và gia đình.
Viêm đại tràng là gì?
Viêm đại tràng gây ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng sống của người bệnh
Viêm đại tràng là tình trạng lớp niêm mạc đại tràng (ruột già) bị viêm do nhiều nguyên nhân khác nhau như nhiễm khuẩn, virus, ký sinh trùng, thiếu máu nuôi đại tràng, tác dụng phụ của thuốc hoặc các bệnh lý miễn dịch. Tình trạng viêm có thể diễn ra cấp tính trong thời gian ngắn hoặc kéo dài nhiều tháng, nhiều năm và tái phát nhiều lần.
Đại tràng là đoạn cuối của đường tiêu hóa, có chiều dài khoảng 1,5 mét, nối từ manh tràng đến trực tràng. Cơ quan này đảm nhận vai trò hấp thu nước, điện giải, hình thành phân và là nơi cư trú của hàng nghìn tỷ vi khuẩn đường ruột có lợi. Khi niêm mạc đại tràng bị tổn thương, quá trình tiêu hóa và hấp thu sẽ bị rối loạn, dẫn đến các triệu chứng như đau bụng, tiêu chảy, táo bón, đầy hơi hoặc đi ngoài ra máu.Theo National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK), viêm đại tràng không phải là một bệnh đơn lẻ mà là thuật ngữ chung để chỉ nhiều tình trạng gây viêm ở đại tràng. Mỗi nguyên nhân sẽ có hướng điều trị và tiên lượng khác nhau, vì vậy việc xác định chính xác căn nguyên đóng vai trò rất quan trọng.
Trên thực tế, nhiều người thường nhầm lẫn viêm đại tràng với hội chứng ruột kích thích (IBS). Thực tế, IBS là rối loạn chức năng đường tiêu hóa, không gây viêm hay tổn thương niêm mạc, trong khi viêm đại tràng là tình trạng có tổn thương thực thể và cần được chẩn đoán, điều trị phù hợp.
Phân loại viêm đại tràng
Viêm đại tràng được phân loại theo thời gian diễn tiến hoặc nguyên nhân gây bệnh.
Viêm đại tràng gồm có 2 loại: Viêm đại tràng cấp tính và viêm đại tràng mạn tính
Viêm đại tràng cấp tính
Viêm đại tràng cấp thường khởi phát đột ngột và kéo dài dưới 4 tuần. Nguyên nhân phổ biến bao gồm:
- Nhiễm vi khuẩn (Salmonella, Shigella, Campylobacter, Escherichia coli,...)
- Nhiễm virus
- Ký sinh trùng
- Ngộ độc thực phẩm
- Sử dụng kháng sinh làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột
Người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng rầm rộ như đau bụng quặn từng cơn, tiêu chảy nhiều lần, sốt, buồn nôn hoặc đi ngoài phân có máu. Nếu được điều trị đúng nguyên nhân, phần lớn trường hợp có thể hồi phục hoàn toàn.
Viêm đại tràng mạn tính
Viêm đại tràng mạn tính là tình trạng viêm kéo dài hoặc tái phát nhiều lần trong nhiều tháng đến nhiều năm. Các nguyên nhân thường gặp gồm:
- Viêm loét đại tràng
- Bệnh Crohn
- Viêm đại tràng vi thể
- Thiếu máu cục bộ mạn tính
- Rối loạn miễn dịch
Ở giai đoạn này, niêm mạc đại tràng có thể xuất hiện loét, phù nề hoặc teo niêm mạc, làm tăng nguy cơ biến chứng nếu không được theo dõi và điều trị lâu dài.
Nguyên nhân gây viêm đại tràng
Viêm đại tràng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Do đó việc xác định đúng căn nguyên giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và hạn chế tái phát.
Nhiễm khuẩn đường tiêu hóa
Đây là nguyên nhân thường gặp nhất của viêm đại tràng cấp. Trong đó, các vi khuẩn gây nhiễm khuẩn đường tiêu hóa có thể kể đến như: Salmonella, Shigella, Campylobacter jejuni, Escherichia coli (một số chủng gây bệnh), Yersinia enterocolitica,... Vi khuẩn thường xâm nhập vào cơ thể qua thực phẩm hoặc nguồn nước bị ô nhiễm, gây viêm niêm mạc đại tràng với biểu hiện đau bụng, tiêu chảy, sốt và có thể đi ngoài phân máu.
Nhiễm khuẩn đường tiêu hóa là một trong những nguyên nhân dẫn đến viêm đại tràng
Nhiễm Clostridioides difficile sau dùng kháng sinh
Sau khi sử dụng kháng sinh phổ rộng trong thời gian dài, hệ vi sinh đường ruột có thể bị mất cân bằng, tạo điều kiện cho vi khuẩn Clostridioides difficile (C. difficile) phát triển quá mức. Đây là nguyên nhân phổ biến gây viêm đại tràng giả mạc, một tình trạng có thể dẫn đến mất nước nghiêm trọng, thủng đại tràng hoặc nhiễm khuẩn huyết nếu không được điều trị kịp thời.
Bệnh viêm ruột
Hai bệnh lý điển hình thuộc nhóm này gồm viêm loét đại tràng và bệnh Crohn. Đây là các bệnh mạn tính liên quan đến rối loạn miễn dịch, khiến hệ miễn dịch tấn công chính niêm mạc đường tiêu hóa, gây viêm kéo dài. Theo Crohn's & Colitis Foundation, mặc dù chưa xác định được nguyên nhân chính xác, các yếu tố di truyền, miễn dịch và môi trường đều có ảnh hưởng nhất định trong cơ chế hình thành bệnh.
Thiếu máu nuôi đại tràng
Viêm đại tràng thiếu máu cục bộ xảy ra khi lượng máu cung cấp đến đại tràng giảm sút do xơ vữa động mạch, huyết khối hoặc tụt huyết áp kéo dài. Bệnh thường gặp ở:
- Người trên 60 tuổi
- Người mắc bệnh tim mạch
- Bệnh nhân đái tháo đường
- Người có rối loạn lipid máu
Triệu chứng đặc trưng là đau bụng đột ngột kèm đi ngoài phân máu.
Tác dụng phụ của thuốc
Việc sử dụng một số loại thuốc trong thời gian dài hoặc không đúng chỉ định cũng có thể làm tổn thương niêm mạc đại tràng và gây viêm. Những nhóm thuốc thường liên quan bao gồm thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs), một số loại kháng sinh, thuốc điều trị ung thư và thuốc ức chế miễn dịch. Do đó, người bệnh chỉ nên sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ và không tự ý mua hoặc kéo dài thời gian dùng thuốc để giảm nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe đường tiêu hóa.
Xạ trị vùng bụng hoặc vùng chậu
Quá trình xạ trị tại vùng bụng hoặc vùng chậu với tác động từ các tia X cũng có thể gây viêm đại tràng
Người bệnh điều trị ung thư bằng xạ trị, đặc biệt ở vùng bụng hoặc vùng chậu, có nguy cơ mắc viêm đại tràng do tia xạ. Tia xạ có thể làm tổn thương niêm mạc và các mạch máu nuôi dưỡng đại tràng, gây viêm, loét hoặc xơ hóa mô. Bệnh có thể xuất hiện ngay trong quá trình điều trị hoặc nhiều tháng đến nhiều năm sau khi kết thúc xạ trị. Các triệu chứng thường gặp gồm đau bụng, tiêu chảy, đi ngoài ra máu, mót rặn và thay đổi thói quen đại tiện, ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Ký sinh trùng và virus
Một số ký sinh trùng như Entamoeba histolytica hoặc các virus đường tiêu hóa cũng có thể gây viêm đại tràng, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người suy giảm miễn dịch.
Những đối tượng có nguy cơ mắc viêm đại tràng
Mặc dù bệnh có thể xảy ra ở bất kỳ ai, một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao hơn gồm:
- Người thường xuyên ăn thực phẩm sống, tái hoặc không đảm bảo vệ sinh.
- Người có tiền sử bệnh lý tiêu hóa.
- Người lạm dụng kháng sinh hoặc thuốc giảm đau kéo dài.
- Người mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường hoặc xơ vữa động mạch.
- Người có người thân mắc bệnh viêm ruột mạn tính.
- Người hút thuốc lá thường xuyên.
- Người thường xuyên căng thẳng, stress kéo dài.
- Người cao tuổi hoặc người suy giảm miễn dịch.
Triệu chứng viêm đại tràng
Biểu hiện của viêm đại tràng rất đa dạng, phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ tổn thương và vị trí viêm. Các triệu chứng thường gặp gồm:
Đau bụng
Đau bụng là triệu chứng thường gặp nhất ở người mắc viêm đại tràng. Cơn đau thường xuất hiện dưới dạng âm ỉ hoặc quặn từng cơn, tập trung chủ yếu ở vùng hạ vị hoặc hai bên hố chậu. Một số trường hợp, cơn đau có thể lan dọc theo khung đại tràng và thường giảm bớt sau khi người bệnh đi đại tiện hoặc trung tiện. Mức độ đau có thể thay đổi từ nhẹ đến dữ dội tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, mức độ viêm và giai đoạn tiến triển của bệnh. Nếu đau bụng kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc kèm theo sốt, đi ngoài ra máu, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và xác định nguyên nhân.
Tiêu chảy
Các rối loạn trong đi tiêu có thể xuất phát từ nguyên nhân viêm đại tràng
Ở người mắc viêm đại tràng, tiêu chảy xảy ra do niêm mạc đại tràng bị viêm, làm giảm khả năng hấp thu nước và chất điện giải. Người bệnh có thể đi ngoài nhiều lần trong ngày, phân thường lỏng, có lẫn chất nhầy và đôi khi kèm theo máu nếu niêm mạc đại tràng bị loét hoặc tổn thương nghiêm trọng. Nếu tình trạng này kéo dài, cơ thể có nguy cơ mất nước, rối loạn điện giải và suy nhược, đặc biệt ở trẻ em, người cao tuổi và người có bệnh lý nền.
Táo bón xen kẽ tiêu chảy
Ở một số trường hợp viêm đại tràng mạn tính, người bệnh không tiêu chảy liên tục mà có thể xen kẽ giữa táo bón và tiêu chảy, khiến nhiều người chủ quan hoặc nhầm lẫn với hội chứng ruột kích thích.
Đầy hơi, chướng bụng
Tình trạng viêm làm rối loạn quá trình lên men của hệ vi sinh đường ruột, khiến người bệnh thường xuyên: Đầy bụng, chướng hơi, ợ hơi, khó tiêu sau ăn, mót rặn,... Người bệnh luôn có cảm giác muốn đi đại tiện nhưng lượng phân rất ít hoặc không có phân, gây khó chịu và ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt hằng ngày.
Đi ngoài phân máu
Đi ngoài phân có máu là một dấu hiệu bất thường cần được đặc biệt lưu ý vì có thể phản ánh tình trạng tổn thương hoặc loét niêm mạc đại tràng. Máu trong phân thường có màu đỏ tươi, có thể lẫn với phân hoặc đi kèm chất nhầy, đôi khi xuất hiện sau mỗi lần đại tiện. Triệu chứng này thường gặp ở người mắc viêm loét đại tràng, viêm đại tràng do nhiễm khuẩn hoặc các bệnh lý đại trực tràng khác như polyp, bệnh túi thừa và ung thư đại trực tràng.
Do đó, khi phát hiện đi ngoài ra máu, đặc biệt nếu tình trạng kéo dài hoặc tái diễn nhiều lần, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám, thực hiện các xét nghiệm hoặc nội soi đại trực tràng nhằm xác định chính xác nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp.
Triệu chứng toàn thân
Bên cạnh các triệu chứng tại đường tiêu hóa, người mắc viêm đại tràng cũng có thể xuất hiện các biểu hiện toàn thân do tình trạng viêm kéo dài hoặc khả năng hấp thu dinh dưỡng bị suy giảm. Người bệnh thường cảm thấy mệt mỏi kéo dài, chán ăn, sụt cân không rõ nguyên nhân và có thể bị thiếu máu nếu tình trạng viêm gây chảy máu kéo dài. Trong các trường hợp viêm đại tràng do nhiễm khuẩn hoặc viêm nặng, người bệnh còn có thể sốt, kèm theo cảm giác ớn lạnh, suy nhược cơ thể và cần được thăm khám sớm để xác định nguyên nhân cũng như điều trị kịp thời.
Viêm đại tràng là bệnh lý tiêu hóa phổ biến nhưng không nên xem nhẹ. Mặc dù nhiều trường hợp có thể được kiểm soát tốt nếu phát hiện sớm và điều trị đúng nguyên nhân, việc chủ quan hoặc tự ý dùng thuốc có thể khiến bệnh tiến triển mạn tính, tái phát nhiều lần và làm tăng nguy cơ xảy ra các biến chứng như xuất huyết tiêu hóa, thủng đại tràng hay thậm chí ung thư đại trực tràng ở một số nhóm người bệnh có nguy cơ cao.
Do đó, khi xuất hiện các triệu chứng như đau bụng kéo dài, tiêu chảy hoặc táo bón tái diễn, đầy hơi, đi ngoài ra máu hay thay đổi thói quen đại tiện không rõ nguyên nhân, người bệnh nên đến cơ sở y tế có chuyên khoa Tiêu hóa để được thăm khám, nội soi và thực hiện các xét nghiệm cần thiết. Việc chẩn đoán chính xác nguyên nhân sẽ giúp bác sĩ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp, đồng thời hạn chế tối đa nguy cơ biến chứng và tái phát.
Tại Phòng khám Đa khoa VIETMEDI, người bệnh được thăm khám trực tiếp bởi đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Tiêu hóa giàu kinh nghiệm, kết hợp hệ thống nội soi tiêu hóa hiện đại cùng quy trình chẩn đoán toàn diện, giúp phát hiện sớm các tổn thương và xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp cho từng trường hợp. Chủ động kiểm tra sức khỏe tiêu hóa định kỳ chính là chìa khóa giúp bảo vệ đại tràng khỏe mạnh và nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.
