VÌ SAO UỐNG THUỐC DẠ DÀY XONG VẪN ĐAU? KHI NÀO CẦN ĐI KHÁM?

Đau vùng thượng vị, nóng rát, ợ chua, đầy bụng hay khó tiêu là những triệu chứng thường khiến nhiều người tìm đến thuốc dạ dày để nhanh chóng cảm thấy dễ chịu hơn. Khi triệu chứng thuyên giảm sau mỗi lần dùng thuốc, không ít người hình thành thói quen tự mua và sử dụng lại mỗi khi cơn đau xuất hiện. 

Tuy nhiên, nếu triệu chứng liên tục tái phát, uống thuốc dạ dày vẫn đau hoặc phải dùng thuốc thường xuyên mới kiểm soát được tình trạng khó chịu, việc tiếp tục đổi hoặc tăng thuốc chưa chắc đã là giải pháp. Bởi điều cần được tìm hiểu không chỉ là dùng thuốc gì để giảm đau, mà còn là đâu là nguyên nhân thực sự đang gây ra những triệu chứng này. 

Vì sao uống thuốc dạ dày nhưng vẫn đau? 

Đau dạ dày không phải là tên gọi của một bệnh lý cụ thể mà thường được dùng để mô tả các triệu chứng khó chịu ở đường tiêu hóa trên, chẳng hạn như đau hoặc nóng rát vùng thượng vị, ợ chua, đầy bụng, buồn nôn. NICE cũng xác định khó tiêu là một nhóm triệu chứng với nhiều nguyên nhân khác nhau, thay vì một chẩn đoán riêng biệt. 

Những triệu chứng này có thể liên quan đến nhiều bệnh lý như trào ngược dạ dày - thực quản, viêm hoặc tổn thương niêm mạc dạ dày, loét dạ dày - tá tràng, nhiễm Helicobacter pylori (H. pylori) hoặc khó tiêu chức năng. 

Vì vậy, cùng xuất hiện triệu chứng đau hoặc khó chịu ở vùng thượng vị nhưng mỗi người có thể cần một hướng điều trị khác nhau. Thuốc kháng acid giúp trung hòa acid và có thể giảm nhanh một số triệu chứng; thuốc kháng thụ thể H2 làm giảm tiết acid; trong khi thuốc ức chế bơm proton (PPI) có tác dụng ức chế tiết acid mạnh hơn và được sử dụng trong nhiều bệnh lý liên quan đến acid. Theo NIDDK, lựa chọn thuốc điều trị khó tiêu cần dựa trên nguyên nhân và có thể bao gồm thuốc kháng acid, thuốc kháng thụ thể H2 hoặc PPI.  

Do đó, việc triệu chứng giảm sau khi uống thuốc chưa đồng nghĩa với việc nguyên nhân gây bệnh đã được giải quyết. Điều quan trọng là xác định đúng nguyên nhân để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. 

Thuốc giúp giảm đau nhưng không xử lý được nguyên nhân 

Tình trạng này khá phổ biến ở những người có thói quen tự mua thuốc dạ dày và sử dụng mỗi khi xuất hiện cảm giác khó chịu. 

Trong trường hợp các biểu hiện liên quan đến tình trạng tăng acid hoặc trào ngược, thuốc giảm tiết acid có thể giúp kiểm soát triệu chứng hiệu quả. Theo hướng dẫn của American College of Gastroenterology (ACG), với người trưởng thành có các biểu hiện điển hình của bệnh trào ngược dạ dày - thực quản và không có dấu hiệu báo động, có thể sử dụng thuốc ức chế bơm proton (PPI) một lần mỗi ngày, trước bữa ăn, trong thời gian thử nghiệm 8 tuần. 

Tuy nhiên, nếu tình trạng không cải thiện đầy đủ hoặc tái xuất hiện sau khi ngừng thuốc, việc tự ý tăng liều hay liên tục đổi sang các loại thuốc khác không phải là hướng xử trí phù hợp. ACG khuyến nghị cần đánh giá lại chẩn đoán và cân nhắc các phương pháp thăm dò chuyên sâu khi người bệnh không đáp ứng đầy đủ với điều trị ban đầu.  

Vì vậy, thuốc có thể giúp kiểm soát biểu hiện khó chịu nhưng không phải lúc nào cũng giải quyết được nguyên nhân gây bệnh. Khi tình trạng kéo dài hoặc tái phát, việc xác định đúng nguyên nhân sẽ có ý nghĩa quan trọng hơn việc đơn thuần tìm một loại thuốc mạnh hơn. 

Nhiễm H. pylori cần điều trị khác với thuốc giảm acid 

Nhiễm H. pylori là một trong những nguyên nhân quan trọng gây viêm dạ dày và loét dạ dày - tá tràng. Theo NIDDK, H. pylori và thuốc chống viêm không steroid (NSAID) là hai nguyên nhân phổ biến nhất của loét dạ dày - tá tràng. 

Vi khuẩn này có thể tồn tại lâu dài trong niêm mạc dạ dày, gây viêm mạn tính và làm tăng nguy cơ hình thành ổ loét. Vì vậy, khi xác định có nhiễm H. pylori, việc điều trị không chỉ dừng ở kiểm soát acid để giảm đau mà cần hướng đến mục tiêu loại trừ vi khuẩn. 

Theo hướng dẫn của American College of Gastroenterology (ACG) năm 2024, điều trị H. pylori cần sử dụng phác đồ phối hợp nhiều thuốc. Trong trường hợp chưa có thông tin về mức độ nhạy cảm với kháng sinh, phác đồ bốn thuốc có bismuth trong 14 ngày được khuyến nghị là một lựa chọn điều trị ban đầu phù hợp trong nhiều trường hợp. Việc lựa chọn phác đồ cụ thể còn phụ thuộc vào tiền sử sử dụng kháng sinh và tình hình kháng thuốc tại từng khu vực. 

Do có liên quan đến kháng kháng sinh, người bệnh không nên tự mua kháng sinh để điều trị H. pylori. Sử dụng không đúng thuốc, liều lượng hoặc thời gian điều trị có thể làm giảm khả năng tiệt trừ vi khuẩn và khiến việc điều trị về sau trở nên khó khăn hơn. 

Đặc biệt, kết thúc phác đồ điều trị không đồng nghĩa H. pylori đã được loại trừ hoàn toàn. ACG khuyến nghị thực hiện xét nghiệm kiểm tra sau điều trị để xác nhận hiệu quả tiệt trừ. Đây là bước quan trọng giúp hạn chế bỏ sót tình trạng điều trị thất bại và có hướng xử trí tiếp theo phù hợp. 

Thuốc giảm đau có thể gây tổn thương dạ dày 

Một nguyên nhân gây tổn thương dạ dày khá phổ biến nhưng dễ bị bỏ qua là việc sử dụng thuốc chống viêm không steroid (NSAID), chẳng hạn như ibuprofen, naproxen hoặc aspirin. 

Theo NIDDK, NSAID có thể làm suy yếu cơ chế bảo vệ của niêm mạc dạ dày, từ đó làm tăng nguy cơ viêm, loét và xuất huyết tiêu hóa. Nguy cơ này có thể cao hơn khi sử dụng thuốc trong thời gian dài, dùng liều cao, phối hợp nhiều NSAID hoặc đồng thời nhiễm H. pylori. 

Điều đáng lưu ý là một số người có thể đang dùng thuốc giảm đau để điều trị một bệnh lý khác nhưng khi xuất hiện đau hoặc khó chịu ở dạ dày lại tự mua thêm thuốc dạ dày. Nếu vẫn tiếp tục sử dụng NSAID mà không đánh giá lại nguyên nhân, việc chỉ bổ sung thuốc để giảm triệu chứng có thể chưa giải quyết được yếu tố đang gây tổn thương niêm mạc. 

Khi nghi ngờ tổn thương hoặc loét liên quan đến NSAID, bác sĩ sẽ đánh giá lại sự cần thiết của thuốc, cân nhắc điều chỉnh hoặc thay thế thuốc khi phù hợp, đồng thời có thể chỉ định biện pháp bảo vệ niêm mạc và thúc đẩy quá trình lành ổ loét. Theo NIDDK, điều trị loét cần đồng thời xử lý nguyên nhân gây tổn thương và sử dụng thuốc phù hợp để ổ loét có thời gian hồi phục. 

Uống thuốc dạ dày sai thời điểm ảnh hưởng hiệu quả điều trị 

Hiệu quả của thuốc dạ dày không chỉ phụ thuộc vào việc lựa chọn đúng loại thuốc mà còn ở cách sử dụng. Với một số thuốc, thời điểm uống có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng kiểm soát triệu chứng. 

Đối với thuốc ức chế bơm proton (PPI) được sử dụng trong điều trị trào ngược dạ dày - thực quản, ACG khuyến nghị dùng thuốc khoảng 30- 60 phút trước bữa ăn thay vì uống trước khi đi ngủ. Thời điểm này giúp thuốc tác động hiệu quả hơn lên các bơm proton được hoạt hóa sau khi ăn. 

Nếu đang sử dụng PPI theo chỉ định nhưng triệu chứng vẫn chưa được kiểm soát, người bệnh nên trao đổi lại với bác sĩ hoặc dược sĩ để kiểm tra cách dùng, thời điểm uống và đánh giá lại tình trạng bệnh, thay vì tự ý tăng liều hoặc chuyển sang thuốc khác. 

Bên cạnh đó, thời gian sử dụng PPI cũng cần được cân nhắc dựa trên chỉ định cụ thể. AGA khuyến nghị người đang điều trị bằng PPI nên được đánh giá định kỳ về sự cần thiết của việc tiếp tục dùng thuốc. Khi không còn chỉ định rõ ràng, bác sĩ có thể cân nhắc giảm liều hoặc ngừng thuốc phù hợp với từng trường hợp. 

Khi nào cần ngừng tự điều trị bằng thuốc dạ dày? 

Nếu các triệu chứng chỉ xuất hiện không thường xuyên và cải thiện với điều trị ngắn hạn, người bệnh có thể tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ để lựa chọn thuốc phù hợp. 

Tuy nhiên, không nên tiếp tục tự điều trị trong thời gian dài nếu tình trạng đau hoặc khó chịu kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc ngày càng nghiêm trọng. Đặc biệt, cần được bác sĩ đánh giá khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như: 

• Nôn ra máu hoặc chất nôn có màu nâu đen giống bã cà phê. 
• Đi ngoài phân đen hoặc có máu. 
• Đau bụng dữ dội, xuất hiện đột ngột hoặc kéo dài. 
• Nuốt khó, nuốt nghẹn hoặc tình trạng này ngày càng tăng.  
• Nôn kéo dài hoặc tái diễn. 
• Sụt cân không chủ ý. 
• Có biểu hiện gợi ý thiếu máu như mệt mỏi, chóng mặt, khó thở. 
• Các triệu chứng thay đổi bất thường hoặc không cải thiện dù đã sử dụng thuốc. 

Trong đó, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc đau bụng dữ dội xuất hiện đột ngột có thể là dấu hiệu của biến chứng như xuất huyết hoặc thủng ổ loét và cần được cấp cứu kịp thời. NIDDK khuyến cáo người bệnh cần tìm kiếm chăm sóc y tế ngay khi xuất hiện những dấu hiệu này. NICE cũng khuyến nghị đánh giá chuyên khoa khẩn cấp trong trường hợp khó tiêu đi kèm xuất huyết tiêu hóa cấp đáng kể. 

Vì vậy, khi các dấu hiệu cảnh báo xuất hiện, việc tiếp tục tự mua thêm thuốc dạ dày để kiểm soát triệu chứng không nên được xem là giải pháp thay thế cho thăm khám y tế. 

Nếu bạn thường xuyên phải dùng thuốc dạ dày để kiểm soát cơn đau, triệu chứng không cải thiện hoặc xuất hiện các dấu hiệu bất thường, thăm khám tiêu hóa sẽ giúp đánh giá đúng tình trạng và lựa chọn hướng điều trị phù hợp. Điều trị đúng nguyên nhân không chỉ giúp kiểm soát triệu chứng mà còn hạn chế nguy cơ bệnh tái phát và biến chứng.