VIE
ENG
Trào ngược dạ dày (hay trào ngược dạ dày thực quản - Gastroesophageal Reflux Disease, GERD) là một trong những bệnh lý tiêu hóa phổ biến hiện nay. Không chỉ gây cảm giác khó chịu với các triệu chứng như ợ nóng, ợ chua, nóng rát sau xương ức, bệnh còn có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống và làm tăng nguy cơ biến chứng nếu không được điều trị đúng cách.
Theo American College of Gastroenterology (ACG), GERD được chẩn đoán khi tình trạng trào ngược dịch vị từ dạ dày lên thực quản gây ra các triệu chứng khó chịu hoặc tổn thương niêm mạc thực quản. Đây là bệnh lý có xu hướng gia tăng do lối sống hiện đại, chế độ ăn uống thiếu khoa học và tỷ lệ béo phì ngày càng cao.
Một phân tích tổng hợp trên hơn 100 nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc GERD dao động từ 13-15% dân số toàn cầu, trong khi tại khu vực Đông Á, tỷ lệ này đang có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây.
Trào ngược dạ dày là gì?
Trào ngược dạ dày thực quản gây ra nhiều phiền toái trong cuộc sống người bệnh
Trào ngược dạ dày là tình trạng dịch vị, thức ăn hoặc dịch mật từ dạ dày di chuyển ngược lên thực quản do cơ thắt thực quản dưới hoạt động không hiệu quả.
Ở người khỏe mạnh, cơ thắt này hoạt động như một "van một chiều", mở ra khi nuốt thức ăn và đóng lại ngay sau đó để ngăn dịch vị trào ngược. Khi cơ chế này suy yếu hoặc áp lực trong dạ dày tăng cao, axit sẽ dễ dàng trào lên thực quản, gây kích ứng niêm mạc và xuất hiện các triệu chứng đặc trưng.
Tuy nhiên, chúng ta cần phân biệt giữa trào ngược sinh lý và bệnh trào ngược dạ dày thực quản:
- Trào ngược sinh lý: Thỉnh thoảng xảy ra sau bữa ăn no, không gây tổn thương thực quản và thường tự hết.
- Bệnh trào ngược dạ dày thực quản: Triệu chứng lặp đi lặp lại, ảnh hưởng đến sinh hoạt hoặc gây tổn thương niêm mạc thực quản.
Dấu hiệu nhận biết trào ngược dạ dày
Triệu chứng của trào ngược dạ dày khá đa dạng. Một số người chỉ có cảm giác ợ chua nhẹ, trong khi những trường hợp khác có thể xuất hiện các biểu hiện ngoài đường tiêu hóa khiến việc chẩn đoán dễ bị bỏ sót.
Triệu chứng điển hình
Các triệu chứng điển hình của bệnh trào ngược dạ dày
Các dấu hiệu thường gặp gồm:
- Ợ nóng, nóng rát sau xương ức.
- Ợ chua, có vị chua hoặc đắng trong miệng.
- Thức ăn hoặc dịch vị trào ngược lên cổ họng.
- Đau vùng thượng vị.
- Cảm giác đầy bụng, khó tiêu sau ăn.
- Triệu chứng thường nặng hơn sau bữa ăn hoặc khi nằm.
Triệu chứng ngoài thực quản
Không ít trường hợp người bệnh đến khám vì:
- Ho kéo dài không rõ nguyên nhân.
- Viêm họng tái phát.
- Khàn tiếng buổi sáng.
- Hơi thở có mùi.
- Mòn men răng.
- Hen phế quản khó kiểm soát.
Những triệu chứng này xảy ra khi dịch vị kích thích vùng hầu họng hoặc đường hô hấp trên.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ
- Cơ thắt thực quản dưới suy yếu: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Khi cơ thắt đóng không kín, axit trong dạ dày dễ dàng trào ngược lên thực quản.
- Tăng áp lực trong ổ bụng đẩy dịch vị lên thực quản, thường gặp ở: Người thừa cân, béo phì, phụ nữ mang thai, người thường xuyên mang vác nặng.
- Chậm làm rỗng dạ dày: Thức ăn lưu lại lâu trong dạ dày khiến lượng dịch vị tăng lên, làm tăng nguy cơ trào ngược.
- Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh: Ăn quá no hoặc ăn khuya, thường xuyên sử dụng thực phẩm nhiều dầu mỡ, uống nhiều cà phê, rượu bia hoặc nước có gas, hút thuốc lá, căng thẳng kéo dài, thoát vị hoành, sử dụng một số thuốc theo chỉ định điều trị có thể làm giảm trương lực cơ thắt thực quản dưới,...
Trào ngược dạ dày có nguy hiểm không?
Trào ngược dạ dày nếu không được kiểm soát kịp thời có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm
Phần lớn trường hợp GERD có thể được kiểm soát nếu được phát hiện và điều trị đúng phương pháp. Tuy nhiên, nếu để kéo dài, người bệnh có nguy cơ gặp phải các biến chứng như:
- Viêm thực quản
- Loét thực quản
- Chảy máu thực quản
- Hẹp thực quản gây nuốt nghẹn
- Barrett thực quản - Tình trạng thay đổi cấu trúc niêm mạc thực quản, làm tăng nguy cơ ung thư biểu mô tuyến thực quản (Theo ACG, Barrett thực quản là một trong những biến chứng cần được theo dõi định kỳ ở nhóm người có GERD kéo dài và có yếu tố nguy cơ).
Chẩn đoán trào ngược dạ dày như thế nào?
Việc chẩn đoán trào ngược dạ dày không chỉ dựa vào triệu chứng lâm sàng mà còn kết hợp với các phương pháp cận lâm sàng trong những trường hợp cần thiết. Mục tiêu là xác định chính xác nguyên nhân gây triệu chứng, đánh giá mức độ tổn thương thực quản và phát hiện sớm các biến chứng.
Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định một hoặc nhiều phương pháp sau:
Khai thác triệu chứng và khám lâm sàng
Bác sĩ sẽ hỏi người bệnh về tần suất xuất hiện các triệu chứng như ợ nóng, ợ chua, đau tức ngực, thời điểm xuất hiện (sau ăn, khi nằm...), tiền sử bệnh lý và các yếu tố nguy cơ. Một số trường hợp có thể được đánh giá bằng bảng câu hỏi GERD-Q, công cụ hỗ trợ sàng lọc bệnh được sử dụng phổ biến trên thế giới.
Nội soi thực quản - dạ dày - tá tràng
Nội soi tại Vietmedi với công nghệ NBI tiên tiến không bỏ sót tổn thương
Nội soi giúp quan sát trực tiếp niêm mạc thực quản và dạ dày, phát hiện các tổn thương như viêm thực quản do trào ngược, loét thực quản, hẹp thực quản, barrett thực quản,... Đồng thời loại trừ các bệnh lý khác như viêm loét dạ dày, polyp hoặc ung thư đường tiêu hóa trên.
Không phải tất cả người bị trào ngược đều cần nội soi. Theo khuyến cáo của American College of Gastroenterology (ACG), nội soi thường được chỉ định khi:
- Triệu chứng kéo dài hoặc tái phát nhiều lần.
- Điều trị bằng thuốc nhưng không đáp ứng.
- Có dấu hiệu cảnh báo như nuốt nghẹn, sụt cân không rõ nguyên nhân, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.
- Nghi ngờ Barrett thực quản hoặc các biến chứng khác.
Đo pH thực quản 24 giờ
Đây được xem là tiêu chuẩn vàng trong đánh giá tình trạng trào ngược axit. Thiết bị sẽ ghi nhận số lần axit trào ngược lên thực quản trong suốt 24 giờ, giúp xác định mối liên quan giữa triệu chứng và tình trạng trào ngược.
Đo áp lực thực quản (Esophageal Manometry)
Phương pháp này đánh giá hoạt động của cơ thắt thực quản dưới và nhu động thực quản, thường được chỉ định trước phẫu thuật chống trào ngược hoặc khi nghi ngờ rối loạn vận động thực quản.
Điều trị trào ngược dạ dày
Điều trị GERD hướng đến ba mục tiêu chính:
- Kiểm soát triệu chứng.
- Làm lành tổn thương thực quản.
- Ngăn ngừa tái phát và biến chứng.
Tùy mức độ bệnh, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ phù hợp.
Thay đổi lối sống
Thay đổi thói quen sống hằng ngày có thể giúp bạn giảm các triệu chứng khó chịu của trào ngược
Đây là nền tảng trong điều trị và có thể giúp cải thiện triệu chứng ở nhiều trường hợp nhẹ.
Người bệnh nên:
- Duy trì cân nặng hợp lý nếu đang thừa cân hoặc béo phì.
- Ăn thành nhiều bữa nhỏ, tránh ăn quá no.
- Không nằm ngay sau khi ăn; nên chờ ít nhất 2-3 giờ trước khi đi ngủ.
- Kê cao đầu giường khoảng 15-20 cm nếu thường xuyên bị trào ngược về đêm.
- Bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia.
- Hạn chế mặc quần áo quá chật gây tăng áp lực ổ bụng.
- Kiểm soát căng thẳng và ngủ đủ giấc.
Điều trị bằng thuốc
Tùy tình trạng bệnh, bác sĩ có thể chỉ định:
- Thuốc ức chế bơm proton (PPI): Giảm tiết axit dạ dày, là nhóm thuốc được ưu tiên trong điều trị GERD.
- Thuốc kháng histamin H2: Có thể sử dụng trong một số trường hợp triệu chứng nhẹ hoặc hỗ trợ điều trị.
- Thuốc kháng axit (Antacid): Giúp giảm nhanh cảm giác ợ nóng, nóng rát sau xương ức.
- Thuốc chứa Alginate: Tạo lớp màng bảo vệ trên bề mặt dịch vị, hạn chế hiện tượng trào ngược.
- Thuốc tăng nhu động tiêu hóa: Được cân nhắc trong một số trường hợp theo chỉ định của bác sĩ.
Lưu ý: Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc kéo dài hoặc mua thuốc điều trị theo kinh nghiệm. Việc dùng thuốc cần có chỉ định và theo dõi của bác sĩ để đạt hiệu quả điều trị và hạn chế tác dụng không mong muốn.
Can thiệp ngoại khoa
Phẫu thuật hoặc các phương pháp can thiệp chống trào ngược có thể được cân nhắc khi:
- Điều trị nội khoa tối ưu nhưng không kiểm soát được triệu chứng.
- Có thoát vị hoành lớn.
- Người bệnh không muốn điều trị thuốc lâu dài và đủ điều kiện can thiệp.
- Xuất hiện một số biến chứng liên quan đến GERD.
Cách phòng ngừa trào ngược dạ dày
Mặc dù không thể phòng ngừa hoàn toàn trào ngược dạ dày, việc duy trì lối sống lành mạnh có thể giúp bạn giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh và hạn chế tái phát. Để bảo vệ sức khỏe tiêu hóa, bạn nên:
- Duy trì cân nặng hợp lý.
- Ăn uống đúng giờ, không bỏ bữa.
- Hạn chế thực phẩm nhiều chất béo, rượu bia và đồ uống có gas.
- Không hút thuốc lá.
- Tập thể dục đều đặn.
- Kiểm soát căng thẳng.
- Khám chuyên khoa tiêu hóa khi có các triệu chứng kéo dài.
Trào ngược dạ dày là bệnh lý phổ biến nhưng không nên xem nhẹ. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu, xây dựng chế độ ăn uống và sinh hoạt khoa học, đồng thời tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ sẽ giúp kiểm soát triệu chứng hiệu quả, hạn chế tái phát và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.
Nếu thường xuyên gặp các triệu chứng như ợ nóng, ợ chua, nóng rát sau xương ức, đau vùng thượng vị hoặc trào ngược kéo dài trên 2 tuần, bạn nên đến cơ sở y tế có chuyên khoa Tiêu hóa để được thăm khám chuyên sâu. Tại Phòng khám Đa khoa VIETMEDI, đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm cùng hệ thống nội soi và chẩn đoán hiện đại sẽ giúp xác định chính xác nguyên nhân, xây dựng phác đồ điều trị phù hợp và đồng hành cùng bạn trong quá trình điều trị bệnh lý tiêu hóa tận gốc.
