VIE
ENG
Ung thư là một trong những nguyên nhân tử vong hàng đầu trên thế giới với gần 20 triệu ca mắc mới và gần 10 triệu ca tử vong mỗi năm, tạo nên gánh nặng lớn cho cộng đồng và hệ thống y tế toàn cầu. Ở Việt Nam, mỗi năm cũng ghi nhận hơn 180.000 trường hợp mắc mới và hơn 120.000 người tử vong do ung thư, trong đó khoảng 70% được phát hiện ở giai đoạn muộn, khiến việc điều trị trở nên phức tạp, tốn kém và hạn chế hiệu quả. Thực tế này cho thấy nhiều loại ung thư diễn tiến âm thầm mà không có triệu chứng rõ rệt ở giai đoạn đầu, dẫn đến việc bệnh nhân thường đến khám khi bệnh đã tiến triển. Tuy nhiên, nếu được tầm soát ung thư định kỳ, nhiều trường hợp có thể phát hiện sớm trước khi triệu chứng xuất hiện, giúp tăng cơ hội điều trị thành công và kéo dài thời gian sống. Điều này không chỉ bảo vệ sức khỏe cá nhân mà còn giảm thiểu gánh nặng chi phí y tế cho gia đình và xã hội.
Tầm soát ung thư là gì?
Tầm soát ung thư là việc chủ động kiểm tra sức khỏe định kỳ bằng các phương pháp y khoa nhằm phát hiện sớm ung thư hoặc các tổn thương tiền ung thư khi người bệnh chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Đây là bước sàng lọc quan trọng giúp nhận diện nguy cơ bệnh ngay từ giai đoạn rất sớm – thời điểm việc điều trị đạt hiệu quả cao nhất.
Cần lưu ý rằng, tầm soát ung thư không phải là chẩn đoán ung thư. Đây chỉ là bước sàng lọc ban đầu để đánh giá nguy cơ. Trường hợp kết quả bất thường, người được tầm soát sẽ được chỉ định thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu hơn để xác định chính xác tình trạng bệnh.
Chủ động tầm soát ung thư giúp bảo vệ sức khỏe bạn và gia đình
Vì sao cần tầm soát ung thư sớm?
Tầm soát ung thư định kỳ giúp phát hiện ung thư ngay từ giai đoạn đầu hoặc phát hiện tổn thương tiền ung thư trước khi bệnh có triệu chứng rõ rệt, từ đó tăng đáng kể cơ hội điều trị thành công, giảm nguy cơ di căn và tử vong. Theo các nghiên cứu, chương trình sàng lọc và tầm soát ung thư tại nhiều nước đã góp phần cứu sống hàng triệu người trong vài thập kỷ qua, đặc biệt với các loại ung thư thường gặp như vú, cổ tử cung và đại trực tràng.
Ở Việt Nam, tỷ lệ mắc ung thư cũng đang ở mức cao với hàng trăm nghìn ca mỗi năm, nhưng phần lớn trường hợp được phát hiện muộn do thiếu tầm soát định kỳ, dẫn tới tỷ lệ tử vong và biến chứng lớn hơn. Vì vậy, việc chủ động tầm soát ung thư không chỉ là hành động bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình, mà còn là một trong những biện pháp hiệu quả nhất để tăng tỷ lệ sống và giảm gánh nặng chi phí điều trị trong tương lai.
Lựa chọn cơ sở y tế uy tín để tầm soát ung thư
Ung thư là căn bệnh nguy hiểm và cũng là nỗi ám ảnh của nhiều người, bởi bệnh thường diễn tiến âm thầm và chỉ được phát hiện khi đã ở giai đoạn muộn. Thực tế cho thấy, ung thư hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu mỗi người chủ động điều chỉnh các yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát được như hút thuốc lá, béo phì, chế độ dinh dưỡng không hợp lý, lối sống ít vận động, đồng thời kết hợp tầm soát ung thư định kỳ để phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Ung thư có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi và cả hai giới, không còn là bệnh của riêng người cao tuổi như trước đây. Chính vì vậy, tầm soát ung thư cần được chú trọng sớm và thực hiện định kỳ, đặc biệt với người trưởng thành, người trên 40 tuổi hoặc người có yếu tố nguy cơ cao.
Tầm soát ung thư mỗi năm một lần là khuyến nghị quan trọng giúp phát hiện sớm những thay đổi bất thường trong cơ thể trước khi bệnh tiến triển nặng. Nhiều loại ung thư có thể hình thành và phát triển âm thầm chỉ trong vòng 6-12 tháng mà không gây ra triệu chứng rõ ràng. Nếu không kiểm tra định kỳ, người bệnh rất dễ bỏ lỡ “thời điểm vàng” để điều trị hiệu quả.
Quy trình tầm soát ung thư tổng quát
Quy trình tầm soát ung thư tổng quát được xây dựng nhằm phát hiện sớm ung thư hoặc các tổn thương tiền ung thư khi người bệnh chưa có triệu chứng rõ ràng. Tùy vào độ tuổi, giới tính và yếu tố nguy cơ, bác sĩ sẽ cá nhân hóa danh mục kiểm tra, tuy nhiên nhìn chung quy trình thường gồm các bước sau:
Bước 1: Khai thác tiền sử và đánh giá yếu tố nguy cơ
Bác sĩ sẽ trao đổi trực tiếp để thu thập thông tin về các yếu tố liên quan:
- Tiền sử bệnh cá nhân và gia đình (ung thư, bệnh mạn tính)
- Thói quen sinh hoạt (hút thuốc, rượu bia, chế độ ăn, vận động)
- Các triệu chứng bất thường nếu có
Đây là bước quan trọng giúp định hướng các xét nghiệm cần thiết, tránh bỏ sót nguy cơ tiềm ẩn.
Bước 2: Khám lâm sàng tổng quát
Người được tầm soát sẽ được khám toàn thân nhằm phát hiện các dấu hiệu bất thường như:
- Sờ nắn khối u, hạch
- Đánh giá da, niêm mạc, tuyến giáp
- Khám vú (ở nữ), khám tinh hoàn (ở nam) khi cần
Khám lâm sàng giúp phát hiện sớm những bất thường có thể nhìn thấy hoặc sờ thấy.
Bước 3: Xét nghiệm máu và xét nghiệm sinh hóa
Người tham gia tầm soát sẽ được hướng dẫn thực hiện các xét nghiệm sau:
- Xét nghiệm máu tổng quát
- Xét nghiệm chức năng gan, thận
- Một số chỉ số ung thư, liên quan đến miễn dịch
Các xét nghiệm này hỗ trợ đánh giá nguy cơ và theo dõi những thay đổi bất thường trong cơ thể.
Xét nghiệm máu giúp phát hiện các bất thường của tế bào miễn dịch
Bước 4: Chẩn đoán hình ảnh
Bác sĩ cho thực hiện các siêu âm để chẩn đoán hình ảnh:
- Siêu âm ổ bụng tổng quát
- X-quang phổi
- Siêu âm vú (nữ giới)
- Nội soi tiêu hóa khi có tiền sử mắc các bệnh liên quan tiêu hoá
- Chẩn đoán hình ảnh giúp phát hiện khối u hoặc tổn thương sớm mà khám lâm sàng khó nhận biết.
Bước 5: Tư vấn kết quả và hướng theo dõi
Sau khi có kết quả, bác sĩ sẽ:
- Giải thích ý nghĩa từng chỉ số
- Đánh giá nguy cơ ung thư
- Tư vấn giải pháp hoặc chỉ định làm thêm xét nghiệm chuyên sâu nếu cần
Trong trường hợp phát hiện bất thường, người bệnh sẽ được can thiệp sớm để nâng cao hiệu quả điều trị.
Đối tượng cần tầm soát ung thư
Ung thư có thể xuất hiện ở bất kỳ ai, tuy nhiên không phải mọi đối tượng đều có mức độ nguy cơ như nhau. Việc xác định đúng nhóm cần tầm soát ung thư giúp phát hiện bệnh sớm hơn, theo dõi sát hơn và can thiệp kịp thời, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và giảm tỷ lệ tử vong.
Người trưởng thành từ 40 tuổi trở lên
Từ sau 40 tuổi, cơ thể bắt đầu tích lũy các tổn thương tế bào theo thời gian, khả năng tự sửa chữa của cơ thể giảm dần, làm tăng nguy cơ hình thành ung thư. Thống kê y tế cho thấy phần lớn các ca ung thư phổ biến như ung thư gan, phổi, đại trực tràng, vú và tuyến tiền liệt đều được phát hiện nhiều ở nhóm tuổi trung niên trở lên.
Ở giai đoạn đầu, các loại ung thư này thường không có triệu chứng rõ ràng, khiến người bệnh chủ quan và bỏ lỡ thời điểm điều trị tốt nhất. Vì vậy, tầm soát ung thư định kỳ mỗi năm một lần là biện pháp cần thiết giúp phát hiện sớm các bất thường, ngay cả khi người bệnh cảm thấy hoàn toàn khỏe mạnh.
Người có tiền sử gia đình mắc ung thư
Yếu tố di truyền đóng vai trò quan trọng trong nguy cơ mắc ung thư. Những người có cha mẹ, anh chị em ruột từng mắc ung thư, đặc biệt là ung thư vú, đại trực tràng, gan hoặc tuyến tiền liệt, thường có nguy cơ mắc bệnh cao hơn và sớm hơn so với dân số chung.
Ở nhóm đối tượng này, ung thư có thể xuất hiện ở độ tuổi trẻ hơn và tiến triển nhanh hơn. Do đó, việc tầm soát cần được thực hiện sớm hơn tuổi khuyến cáo, đồng thời lựa chọn các phương pháp kiểm tra chuyên sâu theo tư vấn của bác sĩ để theo dõi sát tình trạng sức khỏe.
Ung thư là căn bệnh có yếu tố di truyền cao
Người có lối sống không lành mạnh hoặc thường xuyên tiếp xúc yếu tố nguy cơ
Lối sống và môi trường sống có ảnh hưởng trực tiếp đến nguy cơ hình thành ung thư. Những người hút thuốc lá, uống rượu bia thường xuyên, ít vận động, thừa cân – béo phì, ăn uống thiếu khoa học hoặc làm việc trong môi trường độc hại có nguy cơ cao mắc nhiều loại ung thư khác nhau.
Các yếu tố này gây tổn thương tế bào kéo dài, làm rối loạn quá trình phân chia và sửa chữa DNA, từ đó tạo điều kiện cho tế bào ung thư hình thành và phát triển. Với nhóm đối tượng này, tầm soát ung thư định kỳ giúp phát hiện sớm tổn thương tiền ung thư, trước khi bệnh tiến triển thành giai đoạn nguy hiểm.
Người mắc bệnh mạn tính hoặc nhiễm virus có nguy cơ gây ung thư
Những người đang mắc các bệnh mạn tính như viêm gan B, viêm gan C, xơ gan, viêm dạ dày mạn tính, polyp đại trực tràng hoặc nhiễm HPV nguy cơ cao có nguy cơ tiến triển thành ung thư nếu không được theo dõi thường xuyên.
Ở nhóm này, ung thư thường phát triển từ tổn thương tiền ung thư đã tồn tại từ trước, do đó tầm soát đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc phát hiện sớm những thay đổi bất thường, giúp can thiệp kịp thời và ngăn ngừa bệnh tiến triển nặng.
Tầm soát ung thư không chỉ dành cho người có triệu chứng mà là biện pháp chủ động bảo vệ sức khỏe cho mọi người trưởng thành, đặc biệt là những đối tượng có nguy cơ cao. Thực hiện tầm soát đúng thời điểm và đúng đối tượng chính là chìa khóa phát hiện sớm để điều trị hiệu quả.
