HƯỚNG DẪN SƠ CỨU ĐỘT QUỴ TẠI NHÀ

Sơ cứu đột quỵ đúng cách trong những phút đầu tiên có thể quyết định sự sống còn và mức độ hồi phục của người bệnh. Đột quỵ thường xảy ra đột ngột, ngay tại nhà, khiến nhiều người hoảng loạn và xử trí sai cách, vô tình làm mất đi “giờ vàng” quý giá. Chính vì vậy, việc trang bị kiến thức sơ cứu đột quỵ tại nhà là điều ai cũng cần biết, không chỉ để bảo vệ bản thân mà còn có thể cứu sống người thân trong những tình huống khẩn cấp. Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn cách sơ cứu đột quỵ tại nhà, giúp bạn nhận biết sớm và sơ cứu đúng cách, khoa học, hiệu quả.

Hiểu rõ về đột quỵ trước khi sơ cứu

Trước khi tiến hành sơ cứu đột quỵ, việc hiểu rõ bản chất của đột quỵ là yếu tố then chốt giúp xử trí đúng cách và tránh những sai lầm nguy hiểm. Việc hiểu rõ khái niệm và phân loại đột quỵ là nền tảng quan trọng để sơ cứu đột quỵ đúng cách, tránh các xử trí sai lầm trong thời điểm “vàng” quyết định sự sống còn của người bệnh.

Đột quỵ (tai biến mạch máu não) là tình trạng xảy ra khi dòng máu cung cấp cho não bị gián đoạn đột ngột, khiến tế bào não thiếu oxy và bị tổn thương chỉ trong thời gian rất ngắn. Đây là một cấp cứu y tế nguy hiểm, đòi hỏi phải nhận biết sớm và sơ cứu kịp thời để giảm nguy cơ tử vong và di chứng.

Đột quỵ dẫn đến những biến chứng nặng nề cho người bệnh

Dựa vào nguyên nhân gây bệnh, đột quỵ được chia thành hai loại chính:

• Đột quỵ thiếu máu não (nhồi máu não) chiếm khoảng 80–85% các trường hợp. Nguyên nhân là do cục máu đông làm tắc nghẽn mạch máu não, khiến máu không thể nuôi dưỡng vùng não tương ứng.
• Đột quỵ xuất huyết não xảy ra khi mạch máu trong não bị vỡ, gây chảy máu não hoặc chảy máu khoang não. Loại này thường diễn tiến nhanh, nguy hiểm và tỷ lệ tử vong cao hơn.

Dấu hiệu nhận biết đột quỵ

Đột quỵ thường xảy ra đột ngột và tiến triển rất nhanh. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu giúp sơ cứu đột quỵ kịp thời, tăng cơ hội cứu sống và giảm di chứng. Những dấu hiệu phổ biến gồm:

• Méo miệng, lệch mặt: Đây là dấu hiệu rất điển hình của đột quỵ. Khi yêu cầu người bệnh cười hoặc nói, bạn có thể thấy một bên miệng bị xệ xuống, khuôn mặt mất cân đối. Nguyên nhân là do vùng não điều khiển cơ mặt bị tổn thương. Khi gặp dấu hiệu này, cần nghĩ ngay đến khả năng đột quỵ và tiến hành sơ cứu đột quỵ kịp thời.
• Yếu hoặc liệt tay chân: Người bệnh đột ngột cảm thấy tê bì, yếu sức hoặc không thể cử động tay, chân, thường chỉ xảy ra ở một bên cơ thể. Khi yêu cầu giơ hai tay, một bên có thể rơi xuống hoặc không nâng lên được. Đây là dấu hiệu cảnh báo sớm, cần gọi cấp cứu ngay để tránh tổn thương não lan rộng.
• Nói khó, nói ngọng: Đột quỵ có thể ảnh hưởng đến vùng não kiểm soát ngôn ngữ, khiến người bệnh nói không rõ chữ, nói lắp, nói sai từ hoặc không thể diễn đạt ý muốn nói. Trong một số trường hợp, họ cũng không hiểu người khác đang nói gì. Đây là dấu hiệu nguy hiểm, không nên bỏ qua dù chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn.

Cần tập phục hồi chức năng để giảm triệu chứng đột quỵ

• Rối loạn thị giác: Người bị đột quỵ có thể đột ngột mờ mắt, nhìn đôi hoặc mất thị lực một bên mắt. Tình trạng này xảy ra nhanh và không kèm theo đau mắt, dễ khiến nhiều người chủ quan. Tuy nhiên, đây là dấu hiệu tổn thương thần kinh cần được sơ cứu đột quỵ và can thiệp y tế ngay lập tức.
• Đau đầu dữ dội bất thường: Cơn đau đầu xuất hiện đột ngột, dữ dội, khác hẳn các cơn đau đầu thông thường, có thể kèm buồn nôn hoặc nôn. Dấu hiệu này thường gặp trong đột quỵ xuất huyết não và có thể tiến triển rất nhanh, đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.
• Chóng mặt, mất thăng bằng: Người bệnh có thể cảm thấy choáng váng, mất kiểm soát cơ thể, đi đứng loạng choạng hoặc ngã mà không rõ nguyên nhân. Đây là dấu hiệu cho thấy vùng não kiểm soát thăng bằng bị ảnh hưởng, cần nhanh chóng gọi cấp cứu và tiến hành sơ cứu đột quỵ đúng cách.

Cách sơ cứu đột quỵ tại nhà đúng cách

Thống kê cho thấy, khoảng 90% người sống sót sau đột quỵ phải đối mặt với di chứng như liệt nửa người, rối loạn ngôn ngữ, suy giảm trí nhớ, trầm cảm hoặc mất khả năng lao động. Vì vậy, sơ cứu đột quỵ đúng cách và kịp thời chính là chìa khóa giảm hậu quả nặng nề. Khi phát hiện người có dấu hiệu đột quỵ, cần thực hiện các bước sơ cứu nhanh – đúng – an toàn sau đây:

Bước 1: Gọi cấp cứu 115 ngay lập tức

Ngay khi nghi ngờ đột quỵ, gọi cấp cứu 115 càng sớm càng tốt. Nếu chính bạn có triệu chứng, hãy nhờ người xung quanh gọi giúp và cố gắng giữ bình tĩnh. Khi gọi cấp cứu, cần thông báo rõ:

• Người bệnh nghi ngờ đột quỵ
• Thời điểm khởi phát triệu chứng
• Tình trạng hiện tại (tỉnh hay hôn mê, khó thở, co giật…)

Bước 2: Đặt người bệnh ở tư thế an toàn

• Cho người bệnh nằm nghiêng sang một bên, đầu hơi nâng cao khoảng 20–30 độ.
• Nới lỏng quần áo, cổ áo, thắt lưng, cà vạt… để người bệnh dễ thở.
• Đặt người bệnh ở nơi thoáng khí, yên tĩnh, tránh tụ tập đông người.

Bước 3: Kiểm tra và đảm bảo đường thở

Quan sát nhịp thở:

• Nếu không thở thì cần tiến hành hô hấp nhân tạo.
• Nếu ngừng tim cần thực hiện ép tim ngoài lồng ngực (CPR).
• Dùng khăn sạch quấn quanh ngón tay để lấy đờm, dãi trong miệng.
• Tháo răng giả (nếu có).

Tuyệt đối không đưa bất kỳ vật gì vào miệng người bệnh.

Bước 4: Giữ ấm và trấn an tinh thần

• Đắp chăn mỏng giữ ấm cơ thể.
• Nhẹ nhàng trấn an, khuyến khích người bệnh giữ bình tĩnh, không gắng sức nói chuyện.
• Theo dõi liên tục các biểu hiện như: thở, ý thức, co giật, liệt tay chân.

Cần cấp cứu ngay để người bệnh giảm nguy cơ tử vong

Những điều cần tránh khi sơ cứu đột quỵ tại nhà

Khi nghi ngờ người bệnh bị đột quỵ, sơ cứu đột quỵ đúng cách là điều vô cùng quan trọng. Nhiều thói quen dân gian hoặc xử trí theo cảm tính có thể khiến tình trạng nặng hơn, làm mất “thời gian vàng” cứu não. Dưới đây là những việc tuyệt đối không nên làm:

• Không cho người bệnh ăn hoặc uống nước: Trong cơn đột quỵ, khả năng nuốt của người bệnh có thể bị rối loạn. Việc cho ăn hoặc uống nước dễ gây sặc, nghẹt đường thở, dẫn đến viêm phổi hoặc ngừng thở, rất nguy hiểm.
• Không tự ý cho dùng thuốc: Tuyệt đối không cho người bệnh uống bất kỳ loại thuốc nào, kể cả aspirin hay thuốc huyết áp. Đặc biệt, nếu là đột quỵ xuất huyết não, aspirin có thể làm tình trạng chảy máu nặng hơn, đe dọa tính mạng.
• Không cạo gió, bấm huyệt, chích máu đầu ngón tay: Những phương pháp truyền miệng không có cơ sở khoa học trong điều trị đột quỵ. Việc cạo gió, bấm huyệt hay chích máu không giúp tan cục máu đông mà còn làm mất thời gian cấp cứu, tăng nguy cơ biến chứng.
• Không tự ý di chuyển mạnh hoặc dựng người bệnh dậy: Di chuyển người bệnh đột ngột, bế xốc dậy hoặc cho ngồi/đứng khi chưa an toàn có thể làm tụt huyết áp, tăng áp lực nội sọ hoặc khiến người bệnh té ngã, chấn thương thêm.

Không nên dùng những phương pháp “truyền miệng” nhân gian để cứu người

Hướng dẫn sơ cứu đột quỵ tại nhà không chỉ là những kiến thức y tế cơ bản mà còn là kỹ năng sống quan trọng, có thể giúp cứu người trong tình huống khẩn cấp. Khi đột quỵ xảy ra, sự bình tĩnh, xử trí đúng cách và gọi cấp cứu kịp thời chính là yếu tố quyết định giúp bảo toàn tính mạng và hạn chế tối đa di chứng. Mỗi người nên chủ động tìm hiểu và ghi nhớ các bước sơ cứu đột quỵ, bởi sự chuẩn bị hôm nay có thể tạo nên sự khác biệt sống còn trong những phút giây quyết định quan trọng.