VIE
ENG
Đột quỵ thường khởi phát bất ngờ, khiến các chức năng như vận động, ngôn ngữ, thị giác hoặc khả năng giữ thăng bằng thay đổi trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng biểu hiện rõ ràng bằng méo miệng hay liệt nửa người. Ở giai đoạn đầu, người bệnh có thể chỉ thấy nói khó, cầm nắm vụng về, làm rơi đồ vật, nhìn mờ hoặc đột ngột đi đứng không vững.
Chính vì vậy, việc nhận diện sớm dấu hiệu đột quỵ và xử trí kịp thời là rất quan trọng. Khi xuất hiện triệu chứng bất thường nghi ngờ đột quỵ, người bệnh cần được cấp cứu ngay thay vì chờ các biểu hiện khác xuất hiện hoặc tự theo dõi tại nhà. Bên cạnh đó, cần ghi nhớ thời điểm triệu chứng bắt đầu, bởi đây là thông tin quan trọng giúp bác sĩ đánh giá và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.
Dấu hiệu đột quỵ thường xuất hiện như thế nào?
Điểm cần lưu ý nhất khi nhận biết đột quỵ là tính đột ngột.
Một người đang nói chuyện, đi lại hoặc sinh hoạt bình thường có thể bất ngờ xuất hiện tình trạng yếu hoặc tê một bên cơ thể, nói không rõ, nhìn mờ, chóng mặt, mất thăng bằng hoặc lú lẫn. Các triệu chứng có thể khác nhau tùy vùng não bị ảnh hưởng.
Do đó, không nên chỉ dựa vào một biểu hiện duy nhất như “méo miệng mới là đột quỵ” hoặc “phải liệt mới nguy hiểm”. Có trường hợp dấu hiệu ban đầu khá kín đáo nhưng vẫn cần được đánh giá cấp cứu.
Đột ngột méo miệng, lệch mặt
Hãy yêu cầu người có biểu hiện bất thường mỉm cười hoặc nhe răng. Nếu một bên mặt bị xệ, khó cử động hoặc nụ cười trở nên không cân xứng, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo đột quỵ. Dấu hiệu này có thể rất rõ ràng ở một số người nhưng cũng có thể chỉ là sự thay đổi nhẹ. Vì vậy, nếu khuôn mặt đột nhiên khác với bình thường, đặc biệt khi đi kèm yếu tay hoặc nói khó, không nên chờ triệu chứng nặng thêm.
Đột ngột yếu hoặc tê một bên tay, chân
Một trong những dấu hiệu đột quỵ dễ bị bỏ qua là tình trạng yếu hoặc mất kiểm soát vận động ở một bên cơ thể. Người bệnh có thể đột nhiên cầm nắm vụng về, làm rơi đũa, điện thoại hoặc gặp khó khăn khi thực hiện những động tác vốn rất quen thuộc. Một bên chân cũng có thể trở nên nặng, khó điều khiển khiến việc đi lại không còn vững như bình thường.
Để kiểm tra nhanh, có thể yêu cầu người bệnh giơ đồng thời hai tay về phía trước. Nếu một bên tay yếu, không thể nâng lên hoặc từ từ hạ xuống, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo cần lưu ý. Đặc biệt, người bệnh không nhất thiết cảm thấy mình bị “liệt”; đôi khi chỉ là cảm giác một bên cơ thể nặng hơn, vụng về hoặc khó phối hợp động tác.
Đột ngột nói khó, nói ngọng hoặc không hiểu lời nói
Đột ngột nói ngọng, phát âm không rõ có thể là dấu hiệu đột quỵ
Người bệnh có thể bất ngờ nói ngọng, phát âm không rõ, nói sai từ hoặc không thể diễn đạt điều mình muốn nói. Một số trường hợp vẫn tỉnh táo nhưng không thể nhắc lại một câu đơn giản hoặc khó hiểu lời người khác.
Đây là một trong những dấu hiệu quan trọng của đột quỵ. Có thể kiểm tra nhanh bằng cách yêu cầu người bệnh lặp lại một câu ngắn, quen thuộc. Nếu giọng nói bất thường hoặc không thể thực hiện, cần hành động ngay.
Đột ngột nhìn mờ hoặc mất thị lực
Thay đổi thị lực là dấu hiệu dễ bị bỏ sót vì người xung quanh có thể không nhận biết được. Người bệnh có thể đột ngột nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực ở một hoặc cả hai mắt.
Đặc biệt, nếu tình trạng này xuất hiện đột ngột rồi tự hết sau vài phút, cũng không nên chủ quan. Một cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) có thể gây triệu chứng tương tự và là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ nghiêm trọng hơn. CDC lưu ý rằng triệu chứng TIA biến mất không có nghĩa là tình trạng này không cần được đánh giá y tế.
Đột ngột chóng mặt, mất thăng bằng hoặc đi đứng khó khăn
Chóng mặt không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của đột quỵ. Tuy nhiên, nếu tình trạng chóng mặt, mất thăng bằng hoặc đi đứng không vững xuất hiện đột ngột, đặc biệt đi kèm khó phối hợp động tác, nói khó, yếu tay chân hay các bất thường thần kinh khác, cần nhanh chóng nghĩ đến khả năng đột quỵ và đưa người bệnh đi cấp cứu.
Trong quy tắc BE FAST, chữ B (Balance - Thăng bằng) được bổ sung để giúp nhận diện những trường hợp đột quỵ có biểu hiện nổi bật ở khả năng giữ thăng bằng hoặc phối hợp vận động, vốn có thể dễ bị nhầm lẫn với các nguyên nhân chóng mặt thông thường.
Đau đầu dữ dội xuất hiện đột ngột
Một cơn đau đầu dữ dội bất thường, xuất hiện đột ngột mà không có nguyên nhân rõ ràng cũng nằm trong nhóm dấu hiệu cảnh báo đột quỵ.
Đặc biệt, nếu đau đầu đi kèm nôn ói, rối loạn ý thức, yếu liệt, nói khó hoặc rối loạn thị giác, cần được cấp cứu ngay. Khi cần nhận biết nhanh một người có đang xuất hiện dấu hiệu đột quỵ hay không, có thể ghi nhớ quy tắc BE FAST:
- B - Balance (Thăng bằng): Đột ngột chóng mặt, mất thăng bằng, đi đứng khó khăn.
- E - Eyes (Thị lực): Đột ngột nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực.
- F - Face (Khuôn mặt): Một bên mặt xệ hoặc méo khi cười.
- A - Arms (Tay): Một bên tay yếu, tê hoặc không thể giữ khi giơ lên.
- S - Speech (Lời nói): Nói ngọng, nói khó, khó hiểu lời nói hoặc không thể diễn đạt.
- T - Time (Thời gian): Có dấu hiệu nghi ngờ → cần cấp cứu ngay.
Điểm quan trọng là không cần chờ tất cả các dấu hiệu cùng xuất hiện. Theo khuyến cáo của American Medical Association, chỉ một triệu chứng đơn độc xuất hiện đột ngột cũng có thể là biểu hiện của đột quỵ.
Khi phát hiện dấu hiệu đột quỵ, cần làm gì?
Nếu bạn hoặc người bên cạnh đột ngột xuất hiện một hay nhiều dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, đừng chờ triệu chứng diễn tiến thêm mà hãy thực hiện ngay các bước sau:
1. Gọi cấp cứu ngay khi nhận thấy dấu hiệu bất thường
Không nên chờ xem triệu chứng có tự thuyên giảm hay biến mất hay không. Với đột quỵ, mỗi phút trì hoãn đều có thể ảnh hưởng đến cơ hội điều trị và phục hồi.
2. Ghi nhớ thời điểm triệu chứng bắt đầu
Hãy xác định thời điểm người bệnh xuất hiện dấu hiệu bất thường. Nếu không thể xác định chính xác, hãy ghi nhớ lần cuối cùng người bệnh còn hoàn toàn bình thường. Đây là thông tin quan trọng để bác sĩ đánh giá tình trạng và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.
3. Không tự ý cho người bệnh ăn, uống hoặc sử dụng thuốc
Khi chưa được nhân viên y tế đánh giá, không nên tự cho người bệnh ăn uống hay dùng bất kỳ loại thuốc nào. Việc xử trí không đúng cách có thể làm tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn.
4. Ưu tiên gọi cấp cứu thay vì tự đưa người bệnh đi bằng xe cá nhân
Nếu có thể gọi cấp cứu, không nên để người bệnh tự lái xe hoặc người nhà tự lái đưa đi bởi nhân viên y tế có thể đánh giá và bắt đầu hỗ trợ cần thiết ngay trên đường đến cơ sở y tế.
5. Ngay cả khi triệu chứng biến mất, vẫn cần được thăm khám sớm
Các triệu chứng thần kinh xuất hiện trong thời gian ngắn rồi tự hết không đồng nghĩa với việc đã an toàn. Đây có thể là cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) - Một dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ trong tương lai và cần được đánh giá y tế kịp thời.
Vì sao không nên chờ “đủ dấu hiệu” mới đi viện?
Đột quỵ là một tình trạng cấp cứu, trong đó thời gian xử trí có vai trò đặc biệt quan trọng. Khi não bị gián đoạn dòng máu nuôi hoặc xảy ra xuất huyết, mỗi phút trì hoãn đều có thể làm tăng mức độ tổn thương não và ảnh hưởng đến khả năng phục hồi của người bệnh.
Vì vậy, các tổ chức y tế như CDC, American Stroke Association và NINDS đều khuyến cáo cần nhận diện các triệu chứng xuất hiện đột ngột và tìm kiếm sự hỗ trợ y tế ngay lập tức, thay vì chờ triệu chứng trở nên rõ rệt hơn.
Bạn cũng không cần phải ghi nhớ tất cả các biểu hiện của đột quỵ. Điều quan trọng là chú ý đến những thay đổi bất thường xuất hiện đột ngột như méo miệng, yếu hoặc tê một bên cơ thể, nói khó, nhìn mờ, chóng mặt hay mất thăng bằng.
Nếu nghi ngờ đột quỵ, đừng chờ thêm triệu chứng và cũng không cần chờ đủ các dấu hiệu BE FAST mới hành động. Hãy gọi cấp cứu ngay.
