VIE
ENG
Đột quỵ não đang là một trong những nguyên nhân gây tử vong và tàn phế hàng đầu trên toàn thế giới. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có gần 12 triệu ca đột quỵ mới, trong đó hơn 7 triệu trường hợp tử vong và hàng chục triệu người phải sống chung với di chứng lâu dài. Đáng lo ngại hơn, đột quỵ không còn là căn bệnh “của người già” khi tỷ lệ mắc ở người trẻ tuổi ngày càng gia tăng do lối sống ít vận động, căng thẳng kéo dài và các bệnh lý nền không được kiểm soát. Trong bối cảnh đó, việc nhận biết sớm dấu hiệu, xử trí kịp thời và chủ động phòng ngừa đột quỵ não đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ tính mạng và giảm thiểu hậu quả nặng nề cho người bệnh.
Tìm hiểu chung về đột quỵ não
Đột quỵ não (hay còn gọi là tai biến mạch máu não) là tình trạng tổn thương não xảy ra đột ngột do dòng máu cung cấp cho não bị gián đoạn hoặc não bị xuất huyết. Khi não không được cung cấp đủ oxy và dưỡng chất, các tế bào não sẽ bắt đầu chết chỉ sau vài phút, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng vận động, ngôn ngữ, nhận thức, thậm chí đe dọa tính mạng người bệnh.
Về cơ bản, đột quỵ não được chia thành hai loại chính:
- Đột quỵ thiếu máu não (nhồi máu não): Chiếm khoảng 80 - 85% các trường hợp, xảy ra khi mạch máu não bị tắc nghẽn bởi cục máu đông hoặc mảng xơ vữa, khiến máu không thể lưu thông lên não.
- Đột quỵ xuất huyết não: Xảy ra khi mạch máu não bị vỡ, gây chảy máu trong não hoặc khoang quanh não, thường liên quan đến tăng huyết áp kéo dài hoặc dị dạng mạch máu.
Đột quỵ não xảy ra ở hầu hết mọi lứa tuổi
Đột quỵ não có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng nguy cơ cao hơn ở người cao tuổi và những người có các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá, béo phì, căng thẳng kéo dài hoặc lối sống ít vận động. Đáng chú ý, trong những năm gần đây, tỷ lệ đột quỵ ở người trẻ đang có xu hướng gia tăng, trở thành vấn đề sức khỏe cộng đồng đáng báo động.
Điểm nguy hiểm của đột quỵ não là diễn tiến rất nhanh và hậu quả thường nặng nề nếu không được xử trí kịp thời. Tuy nhiên, nếu được phát hiện sớm và can thiệp đúng cách trong “thời gian vàng”, nhiều trường hợp có thể giảm đáng kể tỷ lệ tử vong và di chứng. Vì vậy, việc hiểu rõ về đột quỵ não chính là bước đầu quan trọng giúp mỗi người chủ động hơn trong phòng ngừa và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Dấu hiệu nhận biết đột quỵ não sớm
Nhận biết sớm các dấu hiệu đột quỵ não có ý nghĩa quyết định trong việc cấp cứu và giảm thiểu di chứng cho người bệnh. Thông thường, đột quỵ não thường khởi phát đột ngột với những biểu hiện điển hình sau:
- Đột ngột tê hoặc yếu mặt, tay hay chân, đặc biệt là ở một bên cơ thể; người bệnh có thể méo miệng, không nhấc được tay hoặc đi lại khó khăn.
- Đột ngột lú lẫn, nói khó, nói ngọng hoặc không hiểu được lời nói, dù trước đó hoàn toàn bình thường.
- Đột ngột rối loạn thị giác, mờ mắt, mất thị lực một bên hoặc cả hai bên.
- Đột ngột rối loạn khả năng đi đứng, choáng váng, mất thăng bằng hoặc mất khả năng phối hợp động tác.
- Đột ngột đau đầu dữ dội, xảy ra bất thường và không rõ nguyên nhân, có thể kèm buồn nôn hoặc nôn ói.
Theo dõi dấu hiệu bất thường về đột quỵ để cấp cứu sớm
Những dấu hiệu này có thể xuất hiện riêng lẻ hoặc đồng thời, tiến triển rất nhanh và tuyệt đối không được chủ quan bỏ qua. Đột quỵ não là một cấp cứu y tế khẩn cấp. Khi phát hiện các dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, người bệnh cần được đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất có khả năng cấp cứu chuyên khoa thần kinh. Việc can thiệp sớm sẽ giúp giảm đáng kể tỷ lệ tử vong và tàn phế.
Đặc biệt, nếu người bệnh được cấp cứu trong “giờ vàng” từ 3 - 4,5 giờ đầu bằng thuốc tiêu huyết khối đường tĩnh mạch, hoặc trong 6 giờ đầu áp dụng kỹ thuật lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học đối với đột quỵ thiếu máu não, khả năng cứu sống và hạn chế di chứng sẽ cao hơn rõ rệt. Tuy nhiên, trong quá trình vận chuyển, cần đảm bảo an toàn cho người bệnh và tốt nhất nên có chỉ dẫn từ các chuyên gia thần kinh, đồng thời việc cấp cứu tại bệnh viện phải được thực hiện khẩn trương, đúng quy trình chuyên môn.
Cách xử trí đột quỵ não
Trên thực tế, nhiều người vẫn nhầm lẫn các dấu hiệu đột quỵ não với hiện tượng “trúng gió”, từ đó áp dụng các biện pháp dân gian như xoa dầu nóng, cạo gió, cắt lể hoặc cúng bái. Đây là quan niệm hoàn toàn sai lầm, không những không giúp cải thiện tình trạng bệnh mà còn có thể khiến đột quỵ diễn tiến nặng hơn, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh.
Theo PGS. Nguyễn Hoàng Ngọc, khi đã phát hiện hoặc nghi ngờ bệnh nhân bị đột quỵ não, nguyên tắc quan trọng nhất là nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng điều trị chuyên sâu càng sớm càng tốt, nhằm tận dụng “thời gian vàng” trong điều trị, qua đó giảm tỷ lệ tử vong và tàn phế.
Trong lúc chờ đưa đến bệnh viện, người nhà hoặc những người xung quanh cần xử trí đúng cách:
- Giữ an toàn cho người bệnh, tránh để ngã gây chấn thương thêm.
- Đặt người bệnh nằm ở nơi thoáng, đầu hơi cao; nếu người bệnh nôn ói, cần cho nằm nghiêng một bên để tránh sặc.
- Làm sạch đờm nhớt trong miệng, giúp người bệnh dễ thở hơn.
- Nới lỏng quần áo, giữ đường thở thông thoáng, không tụ tập đông người xung quanh.
Cần đưa bệnh nhân đến cấp cứu kịp thời để tránh biến chứng nguy hiểm
Đối với bệnh nhân đột quỵ não, 3 giờ đầu được xem là “giờ vàng”, do đó cần đưa ngay người bệnh đến bệnh viện càng sớm càng tốt. Ở các khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa nếu điều kiện hạn chế, nên di chuyển bệnh nhân bằng cáng hoặc phương tiện ổn định, không nên chở bằng xe máy vì dễ gây sốc, làm tình trạng nặng hơn. Khi di chuyển, cần để người bệnh nằm trên mặt phẳng, nghiêng đầu sang một bên.
Ngoài ra, nếu cơ sở y tế gần nhà có đủ điều kiện điều trị đột quỵ, không nên tự ý chuyển bệnh nhân đến bệnh viện xa hơn, trừ khi có chỉ định của bác sĩ, bởi việc di chuyển xa có thể làm mất thời gian vàng và khiến bệnh diễn tiến xấu.
Đặc biệt, không tự ý cho người bệnh uống hoặc nhỏ thuốc hạ huyết áp hay bất kỳ loại thuốc nào khác, và tuyệt đối không để bệnh nhân nằm chờ xem có tự hồi phục hay không. Mỗi phút chậm trễ đều có thể khiến hàng triệu tế bào não bị tổn thương không thể hồi phục.
Đột quỵ não là tình trạng cấp cứu nguy hiểm, có thể để lại di chứng nặng nề hoặc cướp đi sinh mạng nếu không được xử trí kịp thời. Vì vậy, việc nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo và áp dụng đúng cách xử trí ban đầu khi xảy ra đột quỵ não đóng vai trò quyết định trong việc bảo toàn tính mạng và hạn chế tổn thương não. Bên cạnh đó, chủ động phòng ngừa thông qua lối sống lành mạnh, kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu và thăm khám định kỳ sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh. Hãy nâng cao nhận thức, trang bị kiến thức cần thiết và hành động kịp thời, bởi mỗi phút trôi qua trong đột quỵ đều vô cùng quý giá. Chủ động hôm nay chính là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe não bộ và tương lai của chính bạn và gia đình.
