VIE
ENG
Đột quỵ là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn phế trên toàn thế giới. Khi nhắc đến bệnh lý này, nhiều người thường nghĩ ngay đến hình ảnh người bệnh bị méo miệng, yếu liệt tay chân hoặc đột ngột ngất xỉu. Tuy nhiên, trên thực tế, biểu hiện của đột quỵ không phải lúc nào cũng giống nhau.
Có những trường hợp xuất hiện triệu chứng điển hình và dễ nhận biết. Nhưng cũng có người chỉ cảm thấy chóng mặt, nhìn mờ hoặc nói khó trong thời gian ngắn. Chính sự đa dạng trong triệu chứng khiến không ít người chủ quan, nhầm lẫn với các bệnh lý thông thường và bỏ lỡ thời gian vàng điều trị.
Vì sao biểu hiện của đột quỵ không giống nhau ở mỗi người?
Não bộ là cơ quan có cấu trúc phức tạp với nhiều vùng chức năng khác nhau. Mỗi khu vực đảm nhận một vai trò riêng như điều khiển vận động, cảm giác, ngôn ngữ, thị giác, trí nhớ hoặc khả năng giữ thăng bằng. Khi đột quỵ xảy ra, dòng máu nuôi não bị gián đoạn do tắc nghẽn hoặc vỡ mạch máu. Vùng não nào bị ảnh hưởng sẽ quyết định loại triệu chứng xuất hiện ở người bệnh.
Vùng não bị tổn thương khi đột quỵ xảy ra
Ví dụ, nếu tổn thương xảy ra ở vùng não kiểm soát vận động, người bệnh có thể yếu hoặc liệt tay chân. Nếu vùng ngôn ngữ bị ảnh hưởng, triệu chứng nổi bật có thể là nói khó hoặc không hiểu lời nói. Trong khi đó, tổn thương ở những khu vực liên quan đến thị giác hoặc thăng bằng có thể gây nhìn mờ, mất thị lực hoặc chóng mặt dữ dội.
Đây chính là lý do hai người cùng bị đột quỵ nhưng có thể có những biểu hiện hoàn toàn khác nhau.
Những biểu hiện điển hình của đột quỵ
Mặc dù triệu chứng đột quỵ có thể đa dạng, một số dấu hiệu vẫn được xem là điển hình và thường gặp nhất bao gồm:
Méo miệng, lệch mặt
Người bệnh có thể xuất hiện tình trạng một bên mặt bị xệ xuống, khó cười cân đối hoặc nhân trung lệch sang một bên. Đây là dấu hiệu khá đặc trưng của đột quỵ và thường xuất hiện đột ngột.
Yếu hoặc liệt tay chân
Tình trạng yếu sức, tê bì hoặc mất khả năng vận động ở một bên cơ thể là biểu hiện thường gặp khi vùng não điều khiển vận động bị tổn thương. Người bệnh có thể gặp khó khăn khi cầm nắm đồ vật, đứng lên hoặc đi lại.
Nói khó, nói ngọng
Đột quỵ gây ảnh hưởng đến khả năng ngôn ngữ khiến người bệnh nói khó
Đột quỵ có thể làm ảnh hưởng đến khả năng ngôn ngữ. Người bệnh nói không rõ lời, phát âm khó khăn hoặc không thể diễn đạt điều mình muốn nói dù vẫn tỉnh táo.
Rối loạn ý thức
Trong một số trường hợp nặng, người bệnh có thể trở nên lơ mơ, phản ứng chậm, mất định hướng hoặc bất tỉnh.
Những biểu hiện của đột quỵ dễ bị bỏ sót
Không phải mọi trường hợp đột quỵ đều xuất hiện các dấu hiệu điển hình. Một số triệu chứng ít được chú ý hơn nhưng vẫn có thể là dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm.
Đột ngột nhìn mờ hoặc mất thị lực
Một số người bệnh cảm thấy mắt mờ đi bất thường, nhìn đôi hoặc mất thị lực ở một bên mắt. Tình trạng này có thể chỉ kéo dài vài phút nhưng vẫn cần được đánh giá y khoa kịp thời. Nhiều người thường nhầm lẫn triệu chứng này với các bệnh lý mắt thông thường và không nghĩ đến nguy cơ đột quỵ.
Chóng mặt dữ dội, mất thăng bằng
Chóng mặt là triệu chứng phổ biến trong nhiều bệnh lý khác nhau. Tuy nhiên, nếu chóng mặt xuất hiện đột ngột, dữ dội, kèm theo đi đứng loạng choạng hoặc mất khả năng giữ thăng bằng, đây có thể là biểu hiện của đột quỵ vùng tiểu não hoặc thân não.
Đau đầu dữ dội, bất thường
Một cơn đau đầu đột ngột, dữ dội và khác hoàn toàn so với những cơn đau đầu trước đây có thể là dấu hiệu cảnh báo xuất huyết não. Người bệnh có thể kèm theo buồn nôn, nôn ói hoặc rối loạn ý thức. Đây là tình trạng cần được cấp cứu ngay lập tức.
Tê bì hoặc yếu thoáng qua rồi tự hết
Tê bì, yếu tay chân, khó cử động là biểu hiện điển hình của đột quỵ
Không ít người từng trải qua cảm giác tê một bên tay chân, nói khó hoặc méo miệng trong vài phút rồi tự hồi phục nên cho rằng cơ thể chỉ đang mệt mỏi. Tuy nhiên, đây có thể là biểu hiện của cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) - Tình trạng được xem là "cơn đột quỵ cảnh báo". Những người từng bị TIA có nguy cơ cao xảy ra đột quỵ thực sự trong tương lai nếu không được theo dõi và điều trị phù hợp.
Đột nhiên không hiểu người khác đang nói gì
Một số trường hợp đột quỵ ảnh hưởng đến vùng ngôn ngữ của não. Người bệnh vẫn nghe được âm thanh nhưng không hiểu nội dung người khác đang nói hoặc không thể diễn đạt suy nghĩ của mình thành lời. Triệu chứng này có thể khiến người xung quanh nhầm lẫn với tình trạng mất tập trung hoặc mệt mỏi thông thường.
Không méo miệng, không liệt tay chân có phải đột quỵ không?
Câu trả lời là có. Méo miệng và yếu liệt tay chân là những dấu hiệu phổ biến nhưng không phải lúc nào cũng xuất hiện trong mọi trường hợp đột quỵ. Một số người bệnh có thể chỉ gặp triệu chứng nhìn mờ, chóng mặt dữ dội hoặc rối loạn ngôn ngữ mà không có biểu hiện vận động rõ ràng.
Chính vì vậy, bất kỳ triệu chứng thần kinh nào xuất hiện đột ngột và không giải thích được đều cần được xem xét nghiêm túc. Việc chờ đợi các dấu hiệu "điển hình" mới đi khám có thể làm mất đi thời gian vàng điều trị và làm tăng nguy cơ di chứng lâu dài.
Nhận biết đột quỵ nhanh bằng quy tắc BE FAST
Để giúp cộng đồng phát hiện sớm đột quỵ, các chuyên gia thường khuyến cáo ghi nhớ quy tắc BE FAST:
- B - Balance (Thăng bằng): Mất thăng bằng đột ngột
- E - Eyes (Mắt): Nhìn mờ hoặc mất thị lực bất thường
- F - Face (Khuôn mặt): Méo miệng, lệch mặt
- A - Arms (Cánh tay): Yếu hoặc tê một bên tay chân
- S - Speech (Lời nói): Nói khó, nói ngọng hoặc không hiểu lời nói
- T - Time (Thời gian): Gọi cấp cứu và đưa người bệnh đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt
Chỉ cần xuất hiện một trong các dấu hiệu trên, người bệnh cũng cần được đánh giá y khoa khẩn cấp.
Làm gì khi nghi ngờ người thân có biểu hiện đột quỵ?
Khi phát hiện các dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, điều quan trọng nhất là nhanh chóng đưa người bệnh đến bệnh viện có khả năng cấp cứu đột quỵ. Trong lúc chờ hỗ trợ y tế, cần:
- Ghi nhớ thời điểm khởi phát triệu chứng
- Để người bệnh nằm ở tư thế an toàn
- Theo dõi tình trạng hô hấp và ý thức
- Nới lỏng quần áo nếu cần
Không nên tự ý cho người bệnh uống thuốc, ăn uống hoặc áp dụng các biện pháp dân gian như cạo gió, chích máu đầu ngón tay vì có thể làm chậm quá trình cấp cứu.
Biểu hiện của đột quỵ không phải lúc nào cũng giống nhau. Bên cạnh những dấu hiệu quen thuộc như méo miệng, yếu liệt tay chân hay nói khó, đột quỵ còn có thể biểu hiện bằng nhìn mờ, chóng mặt dữ dội, đau đầu bất thường hoặc rối loạn ngôn ngữ thoáng qua. Hiểu rõ sự đa dạng của các triệu chứng này sẽ giúp nhận biết đột quỵ sớm hơn, tận dụng được thời gian vàng điều trị và giảm thiểu nguy cơ tử vong cũng như các di chứng lâu dài.
*Tư vấn chuyên môn bài viết: TS.BS. Phạm Thế Việt - Tiến sĩ Ngoại Tim mạch - Lồng ngực
